Հարսին տանելը. դուռ բռնել, կոշիկ թաքցնել և կարմիր գոտի

Հարսին տանելը հայկական հարսանիքի ամենաաշխույժ և միաժամանակ ամենահուզիչ ծեսն է. դուռ փակող ազգականներ, թաքցված կոշիկ, եղբոր կապած կարմիր գոտի, երգեր ու ծնողների օրհնանքներ։ Այս հոդվածում կպատմենք, թե ինչպես է այն անցնում քայլ առ քայլ, ինչ է խորհրդանշում յուրաքանչյուր սովորույթ և ինչպես կազմակերպել այս առավոտը, որ այն լինի ուրախ, գեղեցիկ ու առանց ուշացումների։

Հայաստանի տարբեր շրջաններում, ինչպես նաև Սփյուռքում, հարսի հայրական տնից դուրս գալու սովորույթները տարբեր կերպ են կատարվում։ Որոշ ընտանիքներ պահպանում են բոլոր մանրամասները, մյուսները թողնում են միայն ամենասիրվածները։ Ստորև ներկայացնում ենք ամենատարածված տարբերակները։

Հարսին տանելը. ինչ է խորհրդանշում այս ծեսը

Ավանդական պատկերացմամբ՝ այս պահին աղջիկը հրաժեշտ է տալիս հայրական օջախին և անցնում նոր ընտանիք։ Այդ պատճառով ծեսը միաժամանակ ուրախ է ու տխուր. երիտասարդները կատակում ու սակարկում են, իսկ ծնողների աչքերում հաճախ արցունքներ են երևում։

Դուռ բռնելը, կոշիկ թաքցնելը և նման այլ խաղերը ցույց են տալիս, որ հարսի ընտանիքը հեշտությամբ չի «տալիս» իր աղջկան. նա թանկ է, և փեսայի կողմը պետք է ապացուցի իր լրջությունն ու առատաձեռնությունը։ Իսկ օրհնանքներն ու կարմիր գոտին ընտանիքի պաշտպանությունն ու բարի մաղթանքներն են, որոնք հարսը տանում է իր հետ։

Փեսայի կողմի ժամանումը

Առավոտյան կամ կեսօրին փեսան, քավորը, ընկերներն ու հարազատները հավաքվում են և միասին գնում հարսի տուն։ Նրանց ուղեկցում են երաժիշտները՝ ավանդաբար զուռնա-դհոլ, իսկ այսօր հաճախ նաև նվագախումբ։ Հյուրերը հետները տանում են տարոսիկները՝ զարդարված սկուտեղներ ու զամբյուղներ՝ քաղցրավենիքով, մրգերով, խմիչքով և նվերներով հարսի ընտանիքի համար։

Հարսին տանելը սովորաբար նախատեսվում է այնպես, որ պսակից առաջ մնա բավարար ժամանակ, ուստի փեսայի կողմը հարսի տուն է հասնում եկեղեցական արարողությունից մոտ 2-3 ժամ առաջ։ Որքան ավելի մեծ է փեսայի կողմի խումբը, այնքան ավելի վաղ արժե դուրս գալ, քանի որ կորտեժը հավաքելն ու շարժվելը նույնպես ժամանակ է պահանջում։

Տան բակում կամ շքամուտքի մոտ սովորաբար սկսվում են առաջին պարերը, իսկ հարսի կողմը դիմավորում է հյուրերին։ Տարոսիկների ավանդույթի և ժամանակակից տարբերակների մասին կարդացեք տարոսիկների մասին հոդվածում։

Դուռ բռնել. «փրկագինը» հարսի համար

Երբ փեսան մոտենում է հարսի սենյակին կամ տան դռանը, նրան դիմավորում է փակ դուռ։ Հարսի զարմիկները, կրտսեր եղբայրները, ընկերուհիներն ու երբեմն նաև երեխաները «պահակ» են կանգնում և պահանջում «փրկագին»՝ գումար, նվեր կամ ինչ-որ կատակային առաջադրանքի կատարում։

Սկսվում է զվարճալի սակարկություն։ Փեսայի ընկերներն ու քավորը փորձում են «իջեցնել գինը», իսկ հարսի կողմը գովաբանում է հարսին և բարձրացնում պահանջը։ Որոշ ընտանիքներում փեսային խնդրում են երգել, պարել կամ պատասխանել հարսի մասին հարցերի։ Երբ կողմերը համաձայնության են գալիս, դուռը բացվում է։

Ինչպես պատրաստվել դուռ բռնելուն

• Նախապես պատրաստեք մի քանի ծրար տարբեր գումարներով. ավելի հեշտ է «սակարկել», երբ ամեն ինչ կանխիկ ու ձեռքի տակ է։
• Համաձայնեցրեք երկու կողմերի հետ, որ ծեսը տևի 10-15 րոպե, ոչ ավելի։
• Փեսայի կողմից ընտրեք մեկ «բանակցողի», սովորաբար քավորին կամ ամենախոսուն ընկերոջը։
• Երեխաների համար պատրաստեք քաղցրավենիք կամ փոքր նվերներ, նրանք էլ սիրում են մասնակցել։

Որոշ ընտանիքներում նման խաղ է կրկնվում նաև ավելի ուշ, երբ հարսն արդեն նստում է մեքենան. հարսի ազգականներից մեկը «բռնում» է մեքենայի դուռը և նույնպես խորհրդանշական նվեր ստանում։

Կոշիկ թաքցնել. ով կգտնի, ով կգնի

Մինչ փեսայի կողմը զբաղված է դռան մոտ, հարսի հարազատներից մեկը թաքցնում է նրա հարսանեկան կոշիկներից մեկը։ Առանց կոշիկի հարսը չի կարող դուրս գալ, ուստի փեսայի կողմը պետք է այն «գնի»։ Հաճախ այդ պատիվն ու պարտականությունը վերցնում է քավորը։

Այս պահը միշտ ծիծաղ և աշխույժ վեճեր է առաջացնում. «թաքցնողը» գովաբանում է կոշիկը, իսկ փեսայի կողմը փորձում է համոզել, որ այն այդքան էլ թանկ չէ։ Գնելուց հետո կոշիկը հարսին հագցնում է փեսան կամ քավորը, և սա դառնում է օրվա ամենասիրված կադրերից մեկը։

Խորհուրդ. կոշիկը թաքցնողին նախապես ասեք, թե որտեղ է այն պահելու։ Եթե ինչ-որ բան սխալ գնա, կոշիկը հանկարծ չպետք է «կորի» իրական իմաստով, երբ արդեն ժամանակն է մեկնել եկեղեցի։

Կարմիր գոտին. եղբոր օրհնությունը

Ծեսի ամենահուզիչ պահերից մեկն այն է, երբ հարսի եղբայրը նրա մեջքին կապում է կարմիր գոտի կամ ժապավեն։ Կարմիր գույնը հայկական ավանդույթում խորհրդանշում է կյանք, սեր, պատիվ ու պաշտպանություն, իսկ եղբոր ձեռքով կապված գոտին ընտանիքի օրհնությունն է, որը հարսը տանում է նոր տուն։

Եթե հարսը եղբայր չունի, այդ դերը կատարում է մտերիմ արական ազգականը՝ զարմիկը, քեռին կամ հորեղբայրը։ Գոտին կապելուց հետո փեսայի կողմը եղբորը դրամ կամ նվեր է տալիս, երբեմն նաև այստեղ հնչում է կատակային սակարկություն։ Շատ ընտանիքներում գոտին պահում են որպես հիշատակ և հետագայում փոխանցում հաջորդ սերնդին։

Այս պահը լուսանկարչի համար չափազանց կարևոր է։ Նախապես ասեք նրան, թե երբ և որ սենյակում է այն լինելու, որպեսզի լույսը և դիրքը լինեն ճիշտ։ Ուժեղ ֆոտոշարքեր ունեցող մասնագետներին կարող եք գտնել լուսանկարիչների և վիդեոօպերատորների բաժնում։

Օրհնանքներ և հրաժեշտ ծնողներին

Նախքան տնից դուրս գալը հարսը հրաժեշտ է տալիս ծնողներին։ Հայրն ու մայրն օրհնում են դստերը, մաղթում երջանկություն, հաշտ ու առատ օջախ։ Որոշ ընտանիքներում տատիկն ու պապիկը նույնպես իրենց օրհնանքն են տալիս, իսկ մայրը կարող է հարսին տալ ընտանեկան զարդ կամ սրբապատկեր։

Հարսի ընտանիքը սովորաբար սեղան է բացում փեսայի կողմի հյուրերի համար. հնչում են առաջին կենացները՝ զույգի, ծնողների և քավորի պատվին։ Այսօր շատ ընտանիքներ լիարժեք սեղանի փոխարեն կազմակերպում են թեթև ֆուրշետ, որը խնայում է ժամանակ և թույլ է տալիս չուշանալ եկեղեցուց։ Գեղեցիկ ֆուրշետային ձևավորման համար տեսեք ֆուրշետի և ձևավորման բաժինը։

Խնամիների երգերն ու պարերը

Այս ծեսի անբաժան մասը երգերն են։ Ավանդաբար երկու կողմերը փոխադարձ երգերով էին «մրցում». փեսայի կողմը գովաբանում էր հարսին, իսկ հարսի կողմը՝ հպարտությամբ պատասխանում, երբեմն նաև կատակով «քննադատում» փեսային։ Այս երգերը տարբեր գյուղերում ու քաղաքներում տարբեր են եղել և փոխանցվել են բանավոր։

Այսօր երգերի դերն ավելի հաճախ ստանձնում են երաժիշտները, բայց ավագ սերնդի ներկայացուցիչները դեռ հիշում և սիրով կատարում են դրանք։ Եթե ձեր ընտանիքում կա մարդ, ով գիտի հին հարսանեկան երգեր, խնդրեք նրան կատարել մեկը. սա կդառնա օրվա ամենաանկեղծ պահերից։ Բակում կամ տան մոտ պարերը, հատկապես շուրջպարերը, միավորում են երկու ընտանիքներին դեռևս պսակից առաջ։

Ինչպես կազմակերպել ծեսն այսօր. գործնական ցուցակ

Ինչքան էլ հարսին տանելը զվարճալի լինի, այն պետք է տեղավորվի օրվա ժամանակացույցում։ Ահա ցուցակ, որը կօգնի ամեն ինչ կազմակերպել հանգիստ.

1. Ծեսի համար հատկացրեք 1-1,5 ժամ՝ փեսայի կողմի ժամանումից մինչև մեկնումը։
2. Լուսանկարիչն ու վիդեոօպերատորը թող հարսի տուն գան փեսայից առնվազն մեկ ժամ առաջ՝ պատրաստությունները նկարելու համար։
3. Որոշեք, թե ով է բռնելու դուռը, ով է թաքցնելու կոշիկը և ով է կապելու գոտին։
4. Փեսայի կողմը թող պատրաստի կանխիկ գումարով ծրարներ։
5. Համաձայնեցրեք երաժիշտների հետ, թե երբ են նվագելու բակում և երբ՝ դադար տալու։
6. Նախապես պատրաստեք տարածքը. ազատեք միջանցքը, ապահովեք լավ լուսավորություն։
7. Մեքենաները զարդարեք նախօրեին և համաձայնեցրեք մեկնման ճշգրիտ ժամը։

Եթե հարսը պատրաստվում է ոչ թե տանը, այլ հյուրանոցում կամ վարձակալած բնակարանում, ծեսը կարելի է կազմակերպել նաև այնտեղ։ Կարևորն այն է, որ ներկա լինեն ընտանիքի անդամները, իսկ մթնոլորտը մնա ջերմ ու ընտանեկան։

Եթե հարսանիքը կազմակերպում եք արտերկրից

Սփյուռքում ապրող զույգերը հաճախ Հայաստան են գալիս հարսանիքից ընդամենը մի քանի օր առաջ։ Այդ դեպքում արժե նախապես հեռավար պատվիրել տարոսիկները, երաժիշտներին և լուսանկարչին, իսկ ծեսի մանրամասները քննարկել տեսազանգով երկու ընտանիքների ավագների հետ։ Եթե հյուրերի մեջ կան օտարազգի ընկերներ, կարճ պատմեք նրանց դուռ բռնելու և կոշիկ թաքցնելու մասին. նրանք սովորաբար ամենաոգևորված մասնակիցներն են դառնում։

Հարսին տանելու ծեսից հետո նորապսակները մեկնում են եկեղեցի, որի մասին կարդացեք եկեղեցական պսակի ուղեցույցում, իսկ հետո նրանց սպասում է դիմավորումը լավաշով, ափսեով և աղ ու հացով։ hars.am-ում կարող եք համեմատել տարոսիկների վարպետներին, երաժիշտներին և լուսանկարիչներին ըստ քաղաքի, տեսնել իրական աշխատանքներ, գներ ու կարծիքներ և անվճար կապվել նրանց հետ հեռախոսով, WhatsApp-ով կամ Telegram-ով։