Հայկական հարսանեկան ավանդույթներ. խնամախոսությունից մինչև խնջույք

Հայկական հարսանեկան ավանդույթները մեկ օրվա արարողություն չեն, այլ մի ամբողջ ճանապարհ, որը սկսվում է խնամախոսությունից, անցնում նշանդրեքով, եկեղեցական պսակով ու մեծ խնջույքով և շարունակվում հարսանիքից հետո էլ։ Այս ուղեցույցում հերթականությամբ ներկայացնում ենք հիմնական փուլերը, յուրաքանչյուրի իմաստը և գործնական խորհուրդներ, թե ինչպես դրանք կազմակերպել այսօր։

Սկզբում մի կարևոր դիտարկում։ Նույն սովորույթը Հայաստանի տարբեր շրջաններում, ինչպես նաև Սփյուռքի համայնքներում, կարող է տարբեր կերպ կատարվել ու տարբեր անուն ունենալ։ Այստեղ ներկայացված է ընդհանուր պատկերը, իսկ ձեր ընտանիքի մանրամասները լավագույնս կպատմեն ծնողներն ու ավագ հարազատները։ Հենց նրանց հետ էլ արժե վաղ փուլում քննարկել, թե որ ծեսերն եք պահպանելու։

Հայկական հարսանեկան ավանդույթների հերթականությունը

Նախքան մանրամասներին անցնելը՝ տեսեք ամբողջ ճանապարհը մեկ աղյուսակում։ Ժամկետները մոտավոր են. որոշ ընտանիքներ բոլոր փուլերն անցնում են մի քանի ամսում, մյուսները՝ մեկ տարուց ավելի։

Խնամախոսություն. առաջին պաշտոնական քայլը

Խնամախոսությունը երկու ընտանիքների առաջին պաշտոնական հանդիպումն է։ Փեսայի ծնողները, հաճախ ավագ հարազատի կամ ընտանիքի հարգված բարեկամի ուղեկցությամբ, գնում են աղջկա տուն՝ նրա ձեռքը խնդրելու։ Սովորաբար հետները տանում են ծաղիկներ, քաղցրավենիք և կոնյակ։

Ավանդաբար աղջկա ընտանիքն առաջին անգամ միանգամից պատասխան չի տալիս. ասում են, թե պետք է մտածել ու խորհրդակցել։ Համաձայնությունից հետո արդեն պայմանավորվում են «խոսքկապի» կամ փոքր նշանի մասին։ Այսօր շատ զույգեր արդեն որոշում են կայացրել, և խնամախոսությունը դառնում է ջերմ ընտանեկան ծանոթություն։ Մանրամասները կարդացեք խնամախոսության մասին մեր հոդվածում։

Նշանդրեք. խոստումը դառնում է տոն

Նշանդրեքը, կամ պարզապես նշանը, այն պահն է, երբ հարսնացուն ստանում է նշանի մատանին, և երկու ընտանիքները հրապարակավ հայտարարում են առաջիկա հարսանիքի մասին։ Շատ ընտանիքներում տարբերում են «փոքր նշանը», որն անցնում է միայն մտերիմների շրջանում, և «մեծ նշանը»՝ ավելի մեծ հյուրասիրությամբ։

Փեսայի կողմը բերում է զարդարված սկուտեղներ՝ քաղցրավենիքով, մրգերով, խմիչքով և նվերներով հարսի համար։ Մատանին հարսի մատին դնում է փեսան կամ փեսայի մայրը, սա էլ տարբեր ընտանիքներում տարբեր է։ Այսօր նշանդրեքը հաճախ կազմակերպում են ռեստորանում կամ փոքր սրահում, իսկ սկուտեղները պատվիրում են մասնագետներից։

• Նախապես համաձայնեցրեք հյուրերի թիվը երկու կողմերի հետ։
• Որոշեք, թե ով է պատասխանատու սկուտեղների և նվերների համար։
• Մատանին ընտրեք ժամանակին, որպեսզի չափսը հասցնեք փոխել։
• Լուսանկարչին պատվիրեք գոնե մի քանի ժամով. այս կադրերը հետո շատ թանկ են լինում։

Ավելին կարդացեք նշանդրեքի կազմակերպման ուղեցույցում։

Քավոր. ընտանիքի հոգևոր հովանավորը

Քավորը հայկական հարսանիքի ամենապատվավոր դերակատարն է ծնողներից հետո։ Եկեղեցական պսակի ժամանակ նա խաչը պահում է զույգի գլխավերևում, իսկ հետագայում համարվում է նոր ընտանիքի հոգևոր հովանավորը։ Հաճախ հենց քավորն է հետո կնքում զույգի երեխաներին։

Ավանդաբար քավոր ընտրում են ամուսնացած, ընտանեկան կյանքով օրինակելի մարդու, որի կինը դառնում է քավորկին։ Եկեղեցու պահանջով քավորը պետք է մկրտված լինի Հայ Առաքելական եկեղեցում։ Թե ինչպես ընտրել քավոր և ինչ պարտավորություններ ունի նա, մանրամասն պատմում ենք քավորի մասին հոդվածում։

Հարսանիքի առավոտը. հարսին տանելը

Հարսանիքի օրը սկսվում է հարսի հայրական տանը։ Փեսան, քավորը և փեսայի կողմի հարազատները գալիս են երաժշտությամբ, հաճախ զուռնա-դհոլով, և հետները բերում են տարոսիկները՝ զարդարված սկուտեղներ ու զամբյուղներ նվերներով։ Այս պահից սկսվում է օրվա ամենաաշխույժ ու զվարճալի մասը։

Դուռ բռնել և կոշիկ թաքցնել

Հարսի հարազատները, հատկապես երիտասարդները, փակում են դուռը և «փրկագին» պահանջում փեսայի կողմից։ Միաժամանակ ինչ-որ մեկը թաքցնում է հարսի կոշիկը, և փեսայի կողմը պետք է այն «գնի»։ Սակարկությունը կատակով է ընթանում և հաճախ վերածվում է իսկական ներկայացման։

Կարմիր գոտին և օրհնանքը

Ամենահուզիչ պահերից մեկն այն է, երբ հարսի եղբայրը նրա մեջքին կապում է կարմիր գոտի կամ ժապավեն։ Հետո ծնողներն օրհնում են դստերը, և հարսը լքում է հայրական տունը։ Այս ծեսի բոլոր մանրամասները կգտնեք հարսի տնից դուրս գալու մասին հոդվածում, իսկ տարոսիկների մասին՝ առանձին ուղեցույցում։

Եկեղեցական պսակ. հոգևոր միությունը

Հայ Առաքելական եկեղեցում պսակադրությունը հին ու խորհրդանշական արարողություն է։ Քահանան օրհնում է մատանիները, զույգը ձեռքին վառվող մոմեր է պահում, նրանց գլխին դրվում են պսակներ (թագադրություն), իսկ քավորը խաչը պահում է նրանց գլխավերևում։ Զույգը գինի է խմում մեկ բաժակից, իսկ կարմիր ու սպիտակ թելերից հյուսված նարոտը խորհրդանշում է նրանց միությունը։

Եկեղեցին պսակ չի կատարում պահքերի ընթացքում և տաղավար տոներին, ուստի ամսաթիվը նախապես ճշտեք եկեղեցու կամ քահանայի հետ։ Զույգն ու քավորը պետք է մկրտված լինեն Հայ Առաքելական եկեղեցում։ Փաստաթղթերի, եկեղեցու ընտրության և արարողության ընթացքի մասին կարդացեք եկեղեցական պսակի ուղեցույցում։

Դիմավորում փեսայի տանը. լավաշ, աղ ու հաց

Պսակից հետո նորապսակներին դիմավորում է փեսայի ընտանիքը։ Փեսայի մայրը հարսի ու փեսայի ուսերին լավաշ է դնում՝ որպես առատության և բարեկեցության մաղթանք։ Հարսը ոտքով կամ ձեռքով կոտրում է ափսեն, որը, ըստ ժողովրդական հավատալիքի, հեռացնում է չար աչքը և բերում հաջողություն։

Որոշ ընտանիքներում հարսին մեղր են տալիս, որ կյանքը քաղցր լինի, կամ առաջարկում են աղ ու հաց՝ ի նշան հյուրընկալության։ Այսօր այս ծեսը հաճախ կատարվում է ոչ թե տանը, այլ ռեստորանի մուտքի մոտ։ Մանրամասները՝ լավաշի, ափսեի և աղ ու հացի մասին հոդվածում։

Հարսանեկան խնջույքը. պարեր, կենացներ և զվարճանք

Երեկոյան խնջույքը հայկական հարսանիքի գագաթնակետն է։ Սեղանները լի են, կենացները՝ երկար ու սրտանց, իսկ պարահրապարակը գրեթե չի դատարկվում։ Քոչարին, շալախոն և այլ ժողովրդական պարեր այսօր էլ համախմբում են բոլոր սերունդներին, իսկ զույգի առաջին պարը դարձել է նոր, բայց արդեն սիրված ավանդույթ։

Խնջույքի հաջողությունը մեծապես կախված է հանդիսավարից, երաժիշտներից և սրահից։ Հանդիսավարը պետք է ճանաչի ծեսերը և ճիշտ պահին հիշեցնի կենացները, տորթի կտրումը, ծնողների պարը։ Պարերի մասին կարդացեք հայկական հարսանեկան պարերի հոդվածում, իսկ փորձառու մասնագետներին գտեք հանդիսավարների բաժնում։

Հարսանիքից հետո

Ավանդույթները չեն ավարտվում խնջույքի վերջին պարով։ Հարսանիքից հետո առաջին օրերին հարսի ծնողներն ու մտերիմ հարազատներն այցելում են նորապսակների տուն՝ տեսնելու, թե ինչպես է հարսը տեղավորվել նոր ընտանիքում։ Իսկ որոշ ժամանակ անց զույգը հյուր է գնում հարսի ծնողների տուն։ Այս այցելությունների անվանումներն ու ժամկետները տարբեր շրջաններում տարբեր են։

Այսօր շատ զույգեր հարսանիքից անմիջապես հետո մեկնում են մեղրամսի, ուստի ընտանեկան այցելությունները տեղափոխվում են վերադարձից հետո։ Եթե ճանապարհորդություն եք ծրագրում, նախապես տեսեք մեղրամսի առաջարկները։

Ինչպես համադրել ավանդույթներն ու ժամանակակից հարսանիքը

Այսօրվա զույգերի մեծ մասն ընտրում է մեջտեղի ճանապարհը. պահպանում են ամենաիմաստալից ծեսերը և ազատորեն հարմարեցնում մնացածը։ Սա բոլորովին նորմալ է. հայկական հարսանեկան ավանդույթները միշտ էլ փոխվել են ժամանակի հետ։ Կարևոր է, որ որոշումները կայացվեն միասին և ընտանիքների հետ համաձայնեցված։

Ահա հարցեր, որոնք արժե քննարկել հարսանիքի պլանավորման սկզբում.

1. Ո՞ր ծեսերն են կարևոր ձեր ծնողների համար, և որոնք՝ ձեզ համար։
2. Նշանդրեքը տանն եք անելու, թե՞ ռեստորանում։
3. Ո՞վ է լինելու քավորը, և արդյո՞ք նա համաձայն է իր դերին։
4. Ինչքա՞ն ժամանակ եք հատկացնում հարսին տանելու ծեսին, որ չուշանաք եկեղեցուց։
5. Ո՞ր եկեղեցում եք պսակվելու, և արդյո՞ք ընտրած ամսաթիվը պահքի շրջանում չէ։
6. Լավաշ-ափսեի ծեսը տանն է լինելու, թե՞ սրահի մուտքի մոտ։
7. Ո՞ր ազգային պարերն եք ուզում տեսնել խնջույքին, և արդյո՞ք պարային խումբ կհրավիրեք։

Խորհուրդ. մատուցողներին նախապես պատմեք ձեր պլանավորած ծեսերի մասին։ Լուսանկարիչը, հանդիսավարը և երաժիշտները պետք է իմանան, թե երբ է լինելու գոտի կապելը, լավաշը կամ ծնողների պարը, որպեսզի ոչինչ բաց չթողնեն։

Հայկական հարսանեկան ավանդույթները լավագույնս են բացահայտվում, երբ կողքին վստահելի մասնագետներ են։ hars.am-ում կարող եք ըստ կատեգորիայի և քաղաքի համեմատել տարոսիկների պատրաստողներին, ռեստորաններն ու սրահները, լուսանկարիչներին ու հանդիսավարներին, տեսնել աշխատանքների լուսանկարները, գները և կարծիքները, ապա անվճար կապվել նրանց հետ հեռախոսով, WhatsApp-ով կամ Telegram-ով։ Սկսեք բոլոր մատուցողների ցանկից և կազմեք ձեր հարսանիքի թիմը։